Càng biến động như Việt Nam, giáo dục càng cần khai phóng !

Gần đây, tôi rất hào hứng với cách nhìn của giảng viên môn truyền hình của mình, rằng : Việt Nam có vẻ đẹp của một xã hội đang sinh sôi. Tất cả mọi thứ đang rất ngổn ngang, lộn xộn. Nhưng cái thú vị mà không phải xã hội nào (được cho là phát triển hơn) có được là  khả năng mang tới sự bất ngờ. Từ tầm vi mô một cá nhân đến tầm vĩ mô là cả xã hội.

Gần như không ai đoán biết được chúng ta sẽ tiếp tục đối mặt với điều gì, thậm chí là chúng ta sẽ sáng tạo ra cái gì. Một xã hội đầy thách thức như vậy chẳng phải rất đáng nghênh tiếp, rất đáng sống hay sao ?

Câu hỏi đặt ra là chúng ta cần chuẩn bị gì cho một xã hội đầy thách thức như vậy ? Đó nên là sự chuẩn bị về mặt nhân lực, những con người có khả năng thích nghi và sáng tạo, những công dân đủ năng lực và có trách nhiệm.

Nền tảng của mọi công dân là nền giáo dục, và nền tảng của những con người có khả năng thích nghi là nền giáo dục khai phóng. Tôi sẽ bắt đầu nói rõ hơn về lựa chọn này dưới đây.

*xem thêm “Tổng quát nhất về nền giáo dục khai phóng”

 

Tất cả các thảo luận về giáo dục thống nhất rằng giáo dục Việt Nam cần xác định cho mình một triết lý giáo dục rõ ràng và phù hợp.

 

Thử nhìn về quá khứ, một nền giáo dục phi thường, Hy Lạp và La Mã cổ đại : rốt cuộc thì giáo dục đã luận từ triết lý gì để tạo ra những nhà khoa học, những nhà tư tưởng, những con người xuất chúng và vĩ đại khắp thế giới như vậy ?

Là các môn học khai phóng ( Ngữ pháp, thuật Hùng biện, và Luận lý Số học, Hình học, Thiên văn học, và Âm nhạc ).

Tôi cũng đánh giá rất cao triết lý giáo dục của  của miền Nam Việt Nam trước 1975 (một điều rất ít người biết) : Nhân bản, dân tộc, khai phóng

*xem thêm “Về giáo dục Hy Lạp và La Mã cổ”

*Xem thêm “Điều ít biết về giáo dục Việt Nam”

Nhìn ở hiện đại, hãy thử điểm qua triết lý giáo dục của các nền giáo dục lớn trên thế giới.

Nhật Bản – Giáo dục con người với đạo đức, đề cao tuyệt đối tính kỉ luật và tinh thần tự lập. Phần Lan – Giáo dục bình đẳng, tin tưởng tuyệt đối vào khả năng đóng góp các giá trị đang dạng của con người vào xã hội. Đức – Giáo dục dung hòa hai yếu tố nền tảng nhân bản và tính thực tiễn. Pháp – Giáo dục bình đẳng và sau phổ thông phải đủ đi làm ( với hai hệ thống song song Đại học lớn và Grande Ecoles) . Đặc điểm của các nền giáo dục này là đất nước của họ đã “khá quy củ”, khá ổn định. Việt Nam có lẽ đang cách sự ổn định khá xa, thậm chí có khi là “nghịch mã”.

 

Bên cạnh đó, Mỹ – Giáo dục con người tự do, đủ năng lực để thực hành quyền tự do tuyệt đối. Đặc điểm của Mỹ có lẽ là “ nơi giấc mơ sinh sôi ”. Một “nền văn hóa vị thành niên” ( như Clotaire Raipaille nói) nơi tất cả mọi thứ đều có thể, dám đương đầu mọi thách thức và kiến tạo những điều mới mẻ. Điều này có vẻ là “thuận mã” hơn với tình hình của Việt Nam – ngổn ngang nhưng là để mọi thứ có thể sinh sôi.

Các nền giáo dục được cho là “hiệu quả”  vì có những triết lý giáo dục phù hợp với hoàn cảnh và văn hóa từng đất nước.

 

Giáo dục Việt Nam đương thời, đang gặp khủng hoảng, lí do là “triết lý” cốt lõi đang là : Học để làm quan.

Giáo dục Việt Nam ảnh hưởng nhiều bởi giáo dục Nho giáo, với hình dung rất rõ ràng về sản phẩm đầu ra: làm quan ( với hình mẫu đỉnh cao là trở thành người quân tử). Hay là nền giáo dục Xô Viết cũ tập trung vào đào tạo các ngành nghề chuyên biệt, những “cỗ máy” làm việc tinh nhuệ không cần sáng tạo.

 

Cả hai đặc điểm tư duy này đang “giãy dụa đành đạch” và ngày càng chứng minh đang  “trật khớp”, yếu đuối với những thách thức của một xã hội đa dạng.

Trong tình hình biến động, rõ ràng, chúng ta đang rất cần một triết lý giáo dục! Nó nên là cái gì đó, “năng động” nhất , “linh hoạt” nhất, bền vững nhất, thử nghĩ về  nền giáo dục khai phóng.

 

Một nền giáo dục khai phóng, là mở ra những chân trời rộng lớn, ở đó con người tự do, chủ động và có ý thức trách nhiệm. Đó là mục đích của một nền giáo dục đích thực, bất cứ thời nào và nơi nào. Liệu rằng đất nước có thể “rũ bùn đứng dậy sáng loà”, “sánh vai với cường quốc năm châu” được không, nếu thiếu điều đó?

Một hình ảnh thường xuất hiện khi tôi nghĩ về giáo dục khai phóng : mình đang phóng xe trên cao tốc Việt Nam, có vẻ rủi ro, nhưng nhiều hơn là thú vị. Chúng ta sẽ gặp gì sau khi rời cao tốc ? Có thể là một cây đa, đồng ruộng, nhà tầng , … Còn ở đâu đó, được cho là “phát triển hơn”, nhiều khi chỉ có thể (lại) là những cao tốc khác !

 

Để lại bình luận

Loading Facebook Comments ...
0 Comments

Leave a Comment