Điều ít biết về triết lý giáo dục Việt Nam

Điều ít biết về triết lý giáo dục Việt Nam

Một trong những triết lý được mang ra thảo luận và nhận được nhiều đánh giá tích cực là giáo dục miền Nam Việt Nam trước năm 1975. Thời kì đó giáo dục có cả thành tựu và hạn chế, tuy nhiên, triết lý giáo dục đương thời vẫn là một “trường hợp” đang được xem xét, nhất là trong thời kì “khủng hoảng giáo dục” như Việt Nam hiện tại. 

Việt Nam từng có một triết lý giáo dục

Trong những thảo luận xung quanh việc gọi tên một triết lý giáo dục cho Việt Nam, có ý kiến cho rằng,“Triết lý của Việt Nam là : Học để làm quan” ; “Việt Nam không có triết lý giáo dục”.

Tuy nhiên, có ý kiến phản bác rằng, việc cho rằng Việt Nam chưa từng có triết lý giáo dục là sai.

Một trong những triết lý được mang ra thảo luận và nhận được nhiều đánh giá tích cực là giáo dục miền Nam Việt Nam trước năm 1975.

Bất kì ai quan tâm tới giáo dục cũng nên tìm hiểu sâu về triết lý giáo dục này (cùng với cách mà  xã hội thời kì đó đã áp dụng). Dù còn có nhiều tranh cãi nhưng nhiều điểm trong đó thể hiện được sự chủ động, tính khai phá và tầm nhìn khác biệt của những nhà làm giáo dục đương thời.

Giáo dục miền Nam Việt Nam trước 1975

Sách giáo khoa miền Nam Việt Nam ( trước 1975) - giáo dục khai phóng

Sách giáo khoa miền Nam Việt Nam ( trước 1975)

Theo đó, triết lý giáo dục được xây dựng trên ba cột trụ : Tính nhân bản, tính dân tộc, tính khai phóng. ( Wikipedia)

1/ Tính nhân bản – Humanistic ( hiểu đơn giản là phát triển toàn diện mỗi cá nhân)

“Lấy con người làm gốc, lấy cuộc sống của con người làm căn bản”.

Nó đề cao những giá trị riêng biệt của con người. Chú trọng sự phát triển toàn diện của mỗi người và mọi người.

2/ Tính dân tộc – Nationalistic (hiểu đơn giản là phát triển tinh thần quốc gia ở mỗi học sinh

“Giáo dục chú trọng các giá trị đặc thù, các truyền thống tốt đẹp của dân tộc trong mọi sinh hoạt trong cuộc sống”

3/ Tính khai phóng – Liberal (Phát triển tinh thần dân chủ, tự do và chủ động)

“Tinh thần dân tộc không nhất thiết phải bảo thủ, không nhất thiết phải đóng cửa. Ngược lại, giáo dục phải không ngừng hướng tới sự tiến bộ, ….”.

Nói thêm một chút  về tính khai phóng

Hai yếu tố “tính nhân bản” và “tính dân tộc” có vẻ khá rõ ràng (đặc biệt là tính dân tộc), trong cả ý niệm lẫn thực hành. Ở đây, tôi có một số điều nho nhỏ với tính khai phóng. Nhưng phần lớn là vì tôi khá ngạc nhiên khi tính khai phóng “đã từng” được nêu như là một triết lý giáo dục tại Việt Nam.

Các kiến nghị hiện nay về đổi mới ( đúng hơn là xây dựng lại) hệ thống giáo dục Việt Nam đều nghiêng về quan điểm nhấn mạnh tinh thần tự do, tự chủ, sáng tạo tự thân và sáng tạo xã hội.

Ưu tiên của triết lý giáo dục này là một nền tảng kiến thức trong nhiều lĩnh vực khác nhau cùng những kĩ năng có thể được áp dụng trong mọi ngành nghề, như kĩ năng tư duy phản biện (critical thinking), tư duy phân tích (analytical thinking), kĩ năng giao tiếp communication) và khả năng sáng tạo (innovation). Vấn đề giáo dục là làm thế nào để sản sinh ra những con người tự do, nó phải loại trừ việc chỉ đơn thuần đào tạo kỹ thuật và ngành nghề.

Triết lý giáo dục miền Nam Việt Nam để lại nhiều tiếc nuối. Ở thời điểm hiện tại, chúng ta nhìn được những thành tựu đáng mơ ước của nền giáo dục thời kì đó ( phải kể đến việc xã hội hóa giáo dục, giáo dục bình đẳng, miễn phí công lập, tách khỏi chính trị và tôn giáo … ).

Đương nhiên nó phải tồn tại những hạn chế như chưa có tổ chức bài bản, ngoại lai(!), vẫn nặng về học thi, trọng văn kinh nghề(?) …. Tuy nhiên, tôi cho rằng, những hạn chế này phần lớn xuất phát từ việc chưa đủ thời gian để …. sửa sai.

Việt Nam vươn tới Giáo dục khai phóng

Giáo dục khai phóng gần đây được cái trường Đại học Việt Nam xem như là “đặc điểm cạnh tranh” khi ngày càng nhiều trường đưa khái niệm  “Giáo dục khai phóng” lên các website để giới thiệu, hay là những bài phát biểu, bài phỏng vấn các vị hiệu trưởng . Nếu chưa đánh giá tới hiệu quả khai phóng trong các trường Đại học, đây có thể xem là một tín hiệu tích cực trong các nỗ lực phát triển giáo dục.

Một nỗ lực mà đáng chú ý hơn là  những hình thức giáo dục phi chính quy. Ưu điểm của các hình thức này là linh hoạt, dễ chuyển đổi, dễ tiếp cận với nhiều đối tượng, có thể lấp đầy các khoảng các khoảng cách trong giáo dục. Việc College Scout VietNam đang giảng dạy các môn học khai phóng trên nền tảng trực tuyến cũng là một nỗ lực nhằm đưa giáo dục khai phóng đến gần hơn với người học.

“Mọi sự thay đổi đều đáng trân trọng, nhất là những thay đổi nghiêm túc xuất phát từ tâm.”

*ảnh bìa là tải bừa trên mạng , hình ảnh của nhà văn hóa thanh niên trước năm 1975. Bây giờ là nhà văn hóa ở Quận 1 đó.

Để lại bình luận

Loading Facebook Comments ...
0 Comments

Leave a Comment