Những bài học từ việc viết

nhung bai hoc tu viec viet writing challenge

Quá trình học viết của tôi bắt đầu từ sớm và không bị gián đoạn nhiều, thế nên hiện tại thì cũng rút ra được mấy điều để có một bài viết thật ưng

Nói thật là tôi không hài lòng vềkĩ năng viết của mình lắm, nên cũng dặn lòng rằng cố mà rèn luyện, tích góp chỗ này chỗ kia một chút, hi vọng là nhìn qua qua thì cũng có vẻ “biết viết”. Quá trình học viết của tôi bắt đầu từ sớm và không bị gián đoạn nhiều. Phải học Văn do mẹ là giáo viên và rất say đắm nghề, lúc lên Đại học thì học PR, hiện tại cũng đang đắm chìm trong các dự án liên quan đến viết và viết, Thế nên  cũng rút ra được mấy điều để có bài viết thật ưng.

1/ Không gian viết tốt nhất khi đủ riêng tư

Chúng ta cảm nhận không gian bằng mắt . Mắt là cửa sổ tâm hồn. Nếu muốn một tâm hồn tươi trẻ thì hãy tưới tắm cho mắt bằng không gian xung quanh. Đừng bắt chính mình phải viết trong một không gian không có cảm hứng.

Đừng phũ phàng và thô bạo như bà mẹ lật úp bọn trẻ con mà đét bem bép vào mông, sau đó ra lệnh cho chúng ngồi vào bàn và làm bài tập một cách tràn đầy sức sống . Viết dù tốt và cần thiết, nhưng không thể cưỡng chế cảm hứng, hãy “dỗ dành” như tâm hồn ta như dỗ trẻ vừa bị đánh đòn ấy.

Không gian tốt cho việc viết là theo cảm nhận của mỗi người. Nhưng mấu chốt là phải “đủ riêng tư”, nghĩa là tâm không bị làm phiền. Không bị làm phiền bởi những người xung quanh : nói chuyện quá to, bật nhạc quá to, nhân viên hỏi này hỏi nọ, lườm nguýt, ..v..v..  ; không bị làm phiền bởi đồ đạc : không có quạt thì chết nóng, nhiều đồ trang trí thì dễ ngột ngạt …v…v , trên tường mà vẽ nhiều quá cũng dễ rối mắt …

Tóm lại, không gian đủ riêng tư là cảm giác này : Bạn cảm thấy an tâm khi suy nghĩ và thoải mái khi hoạt động. Dù có mệt rũ rượi hay chán bát ngát thì vẫn sẵn sàng để làm việc.

2/ Viết giúp làm rõ cách nghĩ

Đôi khi bạn không thực sự hiểu là bạn nghĩ gì cho đến khi bạn viết ra. Tôi thấm điều này từ khi bắt đầu dự án của mình là Trạm Viết – Writing Shelter. Ở đó, mọi người viết về những điều họ muốn lưu lại, tất cả đều ý thức rằng khi có điều gì chộn rộn và lấn cấn trong lòng, tốt nhất là viết nó ra.

Joan Didion cũng nói thế, tôi chỉ nói lại thôi

3/ Viết thường xuyên sẽ giúp bạn viết khá hơn

Cũng giống như mọi thứ khác, bạn càng luyện tập nhiều, thì kỹ năng của bạn càng lên cao. Đó là một trong những động lực của tôi và đồng đội khi làm Trạm Viết, nơi giúp mọi người xây dựng thói quen viết.

Việc xây dựng thói quen có những nguyên tắc riêng của nó. Và lời khuyên là chúng ta phải TẬP cách rèn luyện những thói quen mới.

4/ Deadline khá hữu ích

Tôi rút ra điều này qua một thời gian viết bài cho College Scout – nền tảng cho phép người dùng học các môn học khai phóng trực tuyến. Tuy là một nền tảng viết cho mọi người, đặc biệt hữu ích đối với các bạn học sinh cấp 3 đang chuẩn bị du học.

Mỗi tuần tôi sẽ viết 3 bài viết thật chất lượng để xây dựng website. Nói chung cũng áp lực ghê lắm, vì tôi bao giờ cũng muốn “sản phẩm” của mình tròn trịa nhất có thể. Tên tác giả sẽ hiện sờ sờ ngay dưới bài viết, xem như cái mặt mình sẽ treo trên bảng vậy. Viết không hay thì người đọc cầm bút mà vẽ lên mặt, cái này tôi không ngại. Cơ mà viết không cẩn thận, không đầu tư thì nghĩa là tự bôi mực lên mặt, cái này như là Dumb way to die vậy đó.

Hạn chót về thời gian hữu ích vì bạn phải rèn luyện cho làm theo kế hoạch : kế hoach viết theo tuần ( một tuần viết mấy bài, giờ giấc ra sao, khi nào bắt đầu viết, khi nào bắt đầu biên tập …v.v…) ; Kế hoạch viết từng bài ( mỗi bài dài bao nhiêu thì thời gian bao nhiêu, viết cái gì trước cái gì sau, ..v..v )

Nói chung thì bất kì một giới hạn nào cũng có những lợi ích nhất định. Riêng về giới hạn thời gian thì chắc chắn có lợi ích về hiệu quả công việc, đôi khi rèn cho ta thói quen làm việc dựa trên kế hoạch.

5/ Viết ngắn hơn cũng giúp cho văn phong 

Năm ngoái, khi đọc cuốn Trai nước Nam làm gì của Hoàng Đạo Thúy, tôi nhận ra một điều : Văn của người xưa viết cô đọng hơn chúng ta rất nhiều. Ý tại ngôn ngoại. Nói ít được nhiều. Còn chúng ta ngày nay, lời nhiều ý ít. Nếu muốn bài viết chỉnh chu hơn, phải “đẽo từ gọt chữ”.

Cắt bớt những đoạn rườm rà về từ ngữ sẽ giúp bài viết tập trung hơn.

Tại Trạm Viết – Writing Shelter, độc giả thường gửi cho chúng tôi những bài viết của chính họ. Việc của chúng tôi là đọc, lược bớt một số chi tiết ít quan trọng hơn và đăng lên fanpage một “sản phẩm”  tập trung và cô đọng nhất. Qua hàng trăm bài gửi về, chúng tôi nhận thấy điều này : Xu hướng tự nhiên của chúng ta là viết dài.

Nhưng lời khuyên của tôi là Cứ viết thôi, sau đó thì biên tập, “đẽo từ gọt chữ”. Ý tưởng tiếp theo tôi sẽ nói về việc biên tập .

6/ Bài viết tốt là bài viết được chỉnh sửa, biên tập

Nếu là một người viết tốt, bạn cần một người biên tập tốt. Trong cuốn “Con mắt biên tập”, nhóm tác giả có đề cập tới công lao thầm lặng của những người làm biên tập trong các tòa soạn báo. Cần nhìn sâu hơn vào nó. Để viết nhanh và hiệu quả thì phải biết tư duy tách biệt giữa viết và biên tập.

 

Biên tập nhìn chung có hai lõi cốt cần chú ý : Biên tập nội dung và biên tập hình thức.Biên tập nội dung là kiểm tra  việc sắp xếp các ý đã hợp lý chưa, có truyền tải được luận điểm mà chúng ta đề cập hay không. Xa hơn một chút, bài viết có phong cách riêng không, có đủ hấp dẫn người đọc, có độc đáo, có kích thích ? Biên tập hình thức là kiểm tra lỗi chính tả, lặp từ, sự cân đối giữa các phần .

Làm bước nào trước cũng được, miễn là cả hai bước 

7/ Tạm xa bài viết nháp

Nếu là một người viết tốt, bạn cần một người biên tập tốt. Tôi đã nói như vậy ở phần trước. 

Để biên tập tối, ngoài những kĩ năng đã có, bạn cần thêm một kĩ thuật nhỏ là Tạm xa bản nháp
Một số lỗi hoặc vấn đề có thể rõ ràng hơn nếu chúng ta để một khoảng thời gian rồi mới bắt đầu biên tập. Với mới khoảng thời gian đủ lâu ( tôi thường để 2 tuần nếu thời gian cho phép), chúng ta sẽ nhìn bài viết với con mắt khách quan hơn. Nói chung, với lời khuyên này thì  cứ trải nghiệm rồi mới thấy hiệu nghiệm.

8/ Có nhiều khi viết chậm và không hiệu quả

Với áp lực thời gian, tôi dần học cách chấp nhận rằng bản nháp đầu tiên có thể chưa được hoàn thiện như một điều hiển nhiên. Tôi phải ý thức thường xuyên rằng mình nên để bản nháp được yên như gợi ý trên và quay lại để sửa nó sau. Nhiều lúc muốn phát điên và lănlăn lộn lộn mấy vòng  bởi vì sửa mãi mà không ưng ý ! Cơ mà thếcòn may.

Nguy hiểm hơn là  những lúc ngồi viết một đoạn chưa tới 400 chữ nhưng mất cả buổi sáng ! Lúc đó là mình không ý thức được bản thân đang viết rất cầu kì và tốn thời gian. Lúc đó là bản tính cầu toàn, chi li và không có kế hoạch đã nổi lên. Nói chung, không phải viết chậm là hiệu quả.

Viết nhanh không những tiết kiệm thời gian, mà còn tạo không gian, tạo cơ hội cho chúng ta sáng tạo. 

9/ Viết là có lợi

Cho phép tôi dành phần này để liệt kê những “cái lợi” mà viết mang lại cho riêng tôi đã, một cách nghiêm túc.

  • + Viết giúp tôi ghi lại những điều làm nên cuộc sống của mình :

 Tôi đã trải qua hôm nay thế nào ? Tôi có những kí ức gì ? Gia đình, bạn bè, thầy cô, lớp học, hạnh phúc, đau khổ, những sai lầm, những kì vọng, những ước mơ, những lần đầu tiên, những bài học …

  • + Viết là quá trình phản ánh tính cách và phong cách, thể hiện những tiêu chuẩn của tôi :

Nhiều khi tôi không nhận ra. Tôi chia sẻ những bài viết của mình cho những người xung quanh. Thậm chí có người còn gọi tôi là tính cách ngôn tình. Trời ! Ngôn tình. Thực sự trước đó tôi không hề có một ý niệm nào về nét tính cách đó của bản thân, cho đến khi biết đến nhận xét đó . Nói chung, bài viết, nhận xét của mọi người cho tôi những gợi ý để suy nghĩ về bản thân. Có thể tôi không giống hoàn toàn như lời người nhận xét, nhưng có khi cũng đâu đấy gần như thế.

  • + Công việc của tôi cần viết tốt :

Tôi đang học PR và có lẽ sẽ gắn bó với nó lâu dài. PR đương nhiên phải viết tốt, đó là nghiệp. Nhưng mà, viết còn hơn thế nữa.

Trải qua nhiều công việc khác nhau, dần dần tôi nhận ra rằng, muốn  làm tốt bất kì loại công việc nào thì phải biết viết, viết tốt. Ở vị trí nào, loại công việc nào cũng vậy. Ở vị trí lãnh đạo, trưởng nhóm, tôi phải viết, viết nhiều để thuyết phục cộng sự, đồng đội của mình. Khi không thể nói, tôi viết như là công cụ duy nhất để giao tiếp , để hiểu nhau.

Nhất là trong hoàn cảnh làm việc hiện tại, và cả tương lai nữa. Làm việc trực tuyến, viết là vũ khí giao tiếp.

  • + Viết giúp tôi bình tĩnh hơn 

Tôi có một tật, không biết là do tâm lý hay là thể chất, đó là dễ bị run và trở nên luống cuống. Có những khi tôi run rẩy cả một buổi chiều chỉ vì vội đi làm và từ đó không làm sao bình tĩnh được. Hoặc khi làm việc hăng say quá mà để bản thân bị đói, tôi cũng dễ run và không thể kiềm lại được nhiều tiếng sau đó.

Tôi sẽ chiều bản thân bằng cách nghe nhạc nhẹ , viết viết vẽ vẽ để bình tĩnh.

Bạn nên tìm hiểu thêm về viết thiền và vẽ thiền, lợi ích của nó là đáng kinh ngạc đấy

Tóm lại, bản thân tôi thì viết là có lợi, mà đối với ai cũng vậy thôi. Điều quan trọng là ta có thực sự ý thức được việc đó không. Tôi cách đây mấy năm không ý thức được rõ ràng như thế này.

  10/ Mỗi người có một thể loại bài viết thích. Tự tìm cho mình đi !

Như đã đề cập ở trên, viết phản ánh tính cách, phong cách của mình. Người trẻ thường cảm thấy trúc trắc trong quá trình tìm hiểu bản thân, vậy tại sao không viết ?

Mỗi người có một kiểu bài ưa thích : kể chuyện, phân tích, thuyết phục, bình luận, miêu tả, biểu cảm, … thậm chí quảng cáo ….

Có thể chọn một thể loại để phát triển , hoặc tùy từng giai đoạn mà chọn phát triển từng kiểu bài khác nhau. Ví dụ trong giai đoạn hiện tại, tôi đang trải nghiệm nhiều hơn để viết thể loại miêu tả. Nó xuất phát từ cảm nhận của tôi về kiểu viết của mình trong năm vừa qua : Viết biểu cảm thì ướt át, viết bình luận khá ổn rồi, nhưng miêu tả thì tệ . Đơn giản thôi, đứng trước cảnh đẹp : bất lực để diễn tả nó bằng ngôn từ.

Với trường hợp này, tôi nghĩ mình nên tìm thêm nhiều “từ vựng”, cơi nới, thách thức các giới hạn ngôn ngữ  và tăng thêm trải nghiệm bản thân. 

Tóm lại, việc thử thách bản thân ở những kiểu bài viết khác nhau cũng thú vị lắm.

Để lại bình luận

Loading Facebook Comments ...
0 Comments

Leave a Comment