Tổng quát nhất về nền giáo dục khai phóng (liberal education)

Tổng quát nhất về nền giáo dục khai phóng (liberal education)

Lần đầu tiên nghe thấy từ  Giáo dục khai phóng là cách đây 5 năm, tôi đã phải hỏi lại mấy lần để chắc chắn rằng mình không nghe nhầm. Nhìn chung thì Giáo dục khai phóng ở Việt Nam cơ bản là một khái niệm mới.

 Giáo dục khai phóng

Giáo dục khai phóng (Liberal Education) là một triết lý xuyên suốt trong lịch sử phát triển của phương Tây, từ đại diện đầu tiên là Hy Lạp và La Mã cổ, cho đến các hậu duệ hiện đại là các nước Châu Âu, Úc, Mỹ .

Mục tiêu nguyên thủy nhất của giáo dục khai phóng là hỗ trợ con người tham gia tích cực vào các hoạt động xã hội . Trong xã hội cổ, đó là khả năng tham gia các cuộc tranh luận cộng đồng, tự bào chữa, thực hiện nghĩa vụ quân sự … Ngày nay, hiểu một cách đơn giản nhất, đó là khả năng vận dụng khéo léo và hiệu quả các kiến thức và kĩ năng trong cuộc sống hằng ngày, thể hiện quan điểm, phân tích (lí trí)  các vấn đề xã hội, cảm nhận (cảm xúc), và sáng tạo …

Trước tiên, ta làm rõ hai khái niệm thường bị sử dụng lẫn lộn là : các môn học khai phóng ( Liberal Arts) và nền giáo dục khai phóng (Liberal Education). Thực ra có nhiều hơn khái niệm liên quan đến khai phóng trong giáo dục, tôi có trình bày thêm ở đây

Các môn học khai phóng (Liberal Arts)

The seven liberal arts – Bảy môn Khai phóng ( tranh minh họa trong Hortus deliciarum của Herrad of Landsberg, thế kỉ 12)

Các môn học khai phóng có từ chương trình giảng dạy thời Trung Cổ. Nó bao gồm hai phần :

Phần đầu, Tam khoa, bao gồm Ngữ pháp, thuật Hùng biện, và Luận lý : nó dạy nghệ thuật đọc và viết, nghệ thuật nghe và nói, và nghệ thuật tư duy hợp lý.

Phần còn lại, Tứ khoa, bao gồm Số học, Hình học, Thiên văn học, và Âm nhạc (không phải loại âm nhạc có thể nghe được rõ ràng, mà là âm nhạc được hình dung như một môn toán học) : nó dạy nghệ thuật quan sát, tính toán, và đo lường làm thế nào để hiểu khía cạnh định lượng của mọi vật.

Vậy thì, theo truyền thống, các môn học khai phóng (Liberal Arts) là các môn học  nhằm phát triển những năng lực trí tuệ và trí tưởng tượng của con người, thứ mà không có chúng thì ta không thể hoàn tất được một công việc trí tuệ nào.

Nền giáo dục khai phóng (Liberal Education)

Khai phóng, xét chiết tự, gồm hai phần là “khai minh” và “giải phóng”. Khai minh  là dung nạp kiến thức, giải phóng là hướng tới tự do. Nền giáo dục khai phóng được xây dựng và phát triển dựa trên khái niệm các môn khai phóng trong thời Trung cổ, và gần hơn là chủ nghĩa tự do trong thời Khai minh

 Philosophy Presenting the Seven Liberal Arts to Boethius (Ảnh từ Google Art Project)

Với một triết lý giáo dục hướng  tới tự do như vậy :

Một là, mọi nỗ lực trong giáo dục khai phóng đều nhằm phát triển những con người tự do. Những con người biết hướng tới sự toàn diện, đa dạng, biết độc lập suy nghĩ, biết cách vận dụng trí tuệ của mình một cách hiệu quả. Đây là xét theo tính cá nhân.

Hai là, kết quả của một xã hội có nền giáo dục khai phóng là những công dân biết sử dụng quyền tự do chính trị một cách có trách nhiệm. Những công dân trí thức biết sử dụng các nguồn lực một cách hữu ích. Đây là xét theo tính cá thể. 

Có một số băn khoăn xung quanh tính thực tế của nền giáo dục khai phóng so với giáo dục chuyên ngành ( học một ngành nghề nhất định). Tuy nhiên, nếu nhìn cả chiều sâu và chiều rộng, bản thân triết lý giáo dục khai phóng đã  giải quyết lo ngại đó. Khai phóng vốn là rèn luyện năng lực linh hoạt,  cốt yếu đối với mọi ngành nghề và dễ chuyển đổi ( thường được đề cập là transferable skills) như kĩ năng viết, giao tiếp, tư duy phân tích và phản biện …

Ngoài ra, ngày càng có nhiều nỗ lực hiện đại khác nhau nhằm cách tân nền giáo dục khai phóng. Nền giáo dục khai phóng, ngày nay, bao gồm tất cả các môn học khai phóng truyền thống cũng như những ngành khoa học mới hơn. Việc bổ sung nhiều bộ môn khoa học tự nhiên và xã hội này sẵn sàng cho việc phát triển những nhà khoa học hàng đầu, và vẫn đảm bảo được tính tự do nhờ có nền tảng các môn học khai phóng.

Có nghĩa là nền giáo dục khai phóng, bản thân nó, không những sẵn sàng đáp ứng mà còn khuyến khích mọi sự thay đổi khi cần thiết. Cho đến nay, triết lí Giáo dục khai phóng đang là mục tiêu của hầu hết những nền giáo dục trên thế giới, bao gồm cả Mỹ – “ông trùm” của giáo dục khai phóng.

Có một điều mà tôi nhận thấy rất rõ rầng khi tìm hiểu về giáo dục khai phóng : Những người đã từng học các trường Giáo dục khai phóng đều dành những lời “có cánh” cho trường ( những trường Đại học chuyên ngành thì ít khi được khen hơn, thậm chí là sinh viên ít khi kể về trường nếu không được hỏi).

 

*tổng hợp từ Wikipedia, Tiasang, VApedia

Để lại bình luận

Loading Facebook Comments ...
0 Comments

Leave a Comment